Got a symptom but not sure what's causing it? Use our award-winning symptom checker to find out – it's free!

×
19 min read

Cường năng tuyến giáp - cường giáp

Medically reviewed

All of Healthily's articles undergo medical safety checks to verify that the information is medically safe. View more details in our safety page, or read our editorial policy.

Cường năng tuyến giáp là gì?

Cường năng tuyến giáp, còn được gọi là cường giáp, là khi tuyến giáp sản sinh quá nhiều hoóc-môn tuyến giáp.

Tuyến giáp nằm ở phía trước cổ. Nó tạo ra các hoóc-môn ảnh hưởng đến những yếu tố như nhịp tim và nhiệt độ cơ thể.

Nồng độ dư thừa các hoóc-môn này có thể gây ra các vấn đề khó chịu và nghiêm trọng tiềm ẩn có thể sẽ cần phải điều trị.

Cường giáp có thể ảnh hưởng đến bất kỳ ai, nhưng xảy ra ở phụ nữ nhiều hơn khoảng 10 lần so với nam giới và bệnh thường bắt đầu từ năm 20 tuổi đến 40 tuổi.

Các triệu chứng của cường giáp

Cường giáp có thể gây ra một loạt các triệu chứng, bao gồm:

  • hồi hộp, lo âu và cáu kỉnh
  • thay đổi tâm trạng
  • khó ngủ
  • liên tục mệt mỏi và yếu ớt
  • nhạy cảm với nhiệt độ nóng
  • cổ sưng do tuyến giáp phì đại (bướu cổ)
  • nhịp tim không đều và/hoặc nhanh bất thường (đánh trống ngực)
  • co giật hoặc run rẩy
  • sụt cân

Đọc thêm về các triệu chứng của cường giáp.

Khi nào quý vị cần gặp bác sĩ

Hãy đi khám bác sĩ nếu quý vị có các triệu chứng của cường giáp.

Bác sĩ sẽ hỏi về các triệu chứng của quý vị, và nếu họ cho rằng quý vị có thể đang gặp vấn đề về tuyến giáp thì có thể sắp xếp xét nghiệm máu để kiểm tra xem tuyến giáp của quý vị đang hoạt động tốt thế nào.

Nếu xét nghiệm máu cho thấy quý vị bị cường giáp, quý vị có thể sẽ được giới thiệu làm thêm xét nghiệm để xác định nguyên nhân.

Đọc thêm về cách chẩn đoán cường giáp.

Các phương pháp điều trị cường giáp

Bệnh cường giáp thường có thể chữa trị được.

Các phương pháp điều trị chính gồm:

  • thuốc ngăn tuyến giáp sản sinh quá nhiều hoóc-môn tuyến giáp
  • điều trị bằng i-ốt phóng xạ, tức là dùng bức xạ gây tổn thương tuyến giáp, khiến chúng giảm khả năng sản sinh hoóc-môn tuyến giáp
  • phẫu thuật để loại bỏ một số hoặc toàn bộ tuyến giáp để chúng không tiếp tục sản sinh hoóc-môn tuyến giáp

Mỗi phương pháp điều trị trên đây đều có các ưu điểm và nhược điểm. Thông thường, quý vị sẽ cần đi khám bác sĩ nội tiết (chuyên gia về các bệnh nội tiết tố) để trao đổi xem phương pháp nào tốt nhất cho quý vị.

Đọc thêm về cách điều trị cường giáp.

Các nguyên nhân gây ra cường giáp

Có một số lý do khiến tuyến giáp có thể hoạt động quá mạnh.

Các lý do này bao gồm:

  • bệnh Graves - là khi hệ miễn dịch của cơ thể tấn công nhầm và làm tổn thương tuyến giáp
  • khối u (nốt) trên tuyến giáp - tình trạng này dẫn đến thừa mô tuyến giáp, có thể đồng nghĩa với việc hoóc-môn tuyến giáp được sản sinh thêm
  • một số loại thuốc nhất định - chẳng hạn như amiodarone, loại thuốc điều trị nhịp tim không đều (loạn nhịp tim)

Cứ bốn trường hợp cường giáp thì có khoảng ba trường hợp là do bệnh Graves.

Đọc thêm về các nguyên nhân gây ra cường giáp.

Các vấn đề khác

Cường giáp, đặc biệt là nếu không được điều trị hoặc kiểm soát tốt, đôi khi có thể dẫn đến các vấn đề khác.

Các lý do này bao gồm:

  • vấn đề về mắt - chẳng hạn như kích ứng mắt, nhìn đôi hoặc mắt lồi
  • biến chứng thai kỳ - chẳng hạn như tiền sản giật, sinh non hoặc sảy thai
  • cơn bão giáp trạng - một cơn kịch phát các triệu chứng đột ngột và đe dọa đến tính mạng

Đọc thêm về các biến chứng của cường giáp.

Các triệu chứng của cường giáp

Cường năng tuyến giáp (cường giáp) có thể gây ra một loạt các triệu chứng tiềm tàng, mặc dù không chắc quý vị sẽ gặp phải tất cả các triệu chứng đó.

Các triệu chứng này có thể phát triển từ từ hoặc đột ngột. Với một số người thì chúng tương đối nhẹ, trong khi với những người khác thì chúng có thể nặng và ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống của họ.

Các triệu chứng phổ biến

Các triệu chứng của cường giáp có thể bao gồm:

  • hồi hộp, lo âu và cáu kỉnh
  • tăng động - quý vị có thể sẽ cảm thấy khó đứng yên và toàn cảm giác bồn chồn lo lắng
  • thay đổi tâm trạng
  • khó ngủ
  • lúc nào cũng thấy mệt mỏi
  • nhạy cảm với nhiệt độ nóng
  • yếu cơ
  • tiêu chảy
  • cần đi tiểu thường xuyên hơn bình thường
  • khát nước liên tục
  • ngứa
  • mất ham muốn tình dục

Các dấu hiệu phổ biến

Cường giáp cũng có thể gây ra các dấu hiệu thể chất sau:

  • cổ sưng do tuyến giáp phì đại (bướu cổ)
  • nhịp tim không đều và/hoặc nhanh bất thường (đánh trống ngực)
  • co giật hoặc run rẩy
  • da ấm và đổ mồ hôi dữ dội
  • lòng bàn tay có màu đỏ
  • móng tay lung lay
  • nổi mẩn ngứa - được gọi là phát ban (mày đay)
  • rụng tóc từng mảng hoặc tóc thưa
  • sụt cân - thường là bất kể tăng cảm giác thèm ăn
  • các vấn đề về mắt, chẳng hạn như mắt đỏ, khô mắt hoặc các vấn đề về thị lực - hãy đọc về các biến chứng của cường giáp để biết thêm về điều này

Khi nào quý vị cần gặp bác sĩ

Hãy đi khám bác sĩ nếu quý vị có các triệu chứng của cường giáp. Có thể sẽ hữu ích khi lập danh sách tất cả các triệu chứng của quý vị và cho bác sĩ xem.

Các triệu chứng này có thể có một số nguyên nhân. Nhưng xét nghiệm máu đơn giản thường có thể giúp xác định xem liệu chúng có phải do một vấn đề về tuyến giáp hay không.

Đọc thêm về cách chẩn đoán cường giáp.

Các nguyên nhân gây ra cường giáp

Cường năng tuyến giáp (cường giáp) xuất hiện khi tuyến giáp sản sinh quá nhiều hoóc-môn tuyến giáp.

Điều này làm tăng nồng độ các hoóc-môn tuyến giáp gọi là triiodothyronine (còn gọi là “T3”) và thyroxine (còn gọi là “T4”) trong cơ thể.

Tuyến giáp có thể hoạt động quá mạnh vì một số lý do. Dưới đây là một số nguyên nhân chính.

Bệnh Graves

Cứ bốn trường hợp cường năng tuyến giáp thì có khoảng ba trường hợp là do một bệnh gọi là bệnh Graves gây ra.

Đây là một bệnh lý tự miễn, nghĩa là hệ miễn dịch tấn công nhầm cơ thể. Trong bệnh Graves, nó tấn công tuyến giáp và khiến tuyến giáp hoạt động quá mạnh.

Nguyên nhân gây bệnh Graves chưa được xác định, nhưng nó chủ yếu ảnh hưởng đến phụ nữ trẻ hoặc trung niên và thường di truyền trong gia đình. Hút thuốc cũng có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh này.

Nốt tuyến giáp

Cường giáp có thể xuất hiện nếu các cục u gọi là “nốt” hình thành trên tuyến giáp, đây là nguyên nhân ít phổ biến hơn.

Các nốt này thường không phải là ung thư (lành tính), nhưng chúng lại chứa thêm mô tuyến giáp, có thể dẫn đến sản sinh thừa hoóc-môn tuyến giáp.

Chưa biết tại sao một số người lại hình thành nốt tuyến giáp, nhưng chúng thường ảnh hưởng nhiều nhất đến những người trên 60 tuổi.

Thuốc điều trị

Nồng độ i-ốt trong cơ thể tăng cao có thể khiến tuyến giáp sản sinh dư thừa hoóc-môn tuyến giáp.

Điều này đôi khi có thể xảy ra nếu quý vị đang dùng loại thuốc có chứa i-ốt, chẳng hạn như amiodarone - một loại thuốc đôi khi được dùng để kiểm soát nhịp tim không đều (loạn nhịp tim).

Tình trạng cường năng tuyến giáp do dùng thuốc thường sẽ được cải thiện sau khi ngừng dùng thuốc, mặc dù có thể phải mất vài tháng để nồng độ hoóc-môn tuyến giáp trở lại bình thường.

Các nguyên nhân khác

Các nguyên nhân khác có thể gây ra cường giáp bao gồm:

  • nồng độ cao của một chất gọi là gonadotropin màng đệm ở người trong cơ thể - tình trạng này có thể xảy ra ở đầu thai kỳ, đa thai hoặc thai trứng (trường hợp mô vẫn còn lại trong tử cung sau khi mang thai không thành)
  • u tuyến yên - một khối u không phải ung thư (lành tính) của tuyến yên (là tuyến nằm ở nền sọ có thể ảnh hưởng đến nồng độ hoóc-môn mà tuyến giáp sản sinh ra)
  • viêm tuyến giáp - tình trạng tuyến giáp bị viêm, có thể dẫn đến sản sinh thừa hoóc-môn tuyến giáp
  • ung thư tuyến giáp - hiếm khi xảy ra, một khối u ung thư tuyến giáp có thể ảnh hưởng đến việc sản sinh hoóc-môn tuyến giáp

Chẩn đoán cường năng tuyến giáp

Hãy đi khám bác sĩ nếu quý vị cho rằng có thể mình bị cường năng tuyến giáp (cường giáp).

Chẩn đoán sẽ được đưa ra dựa trên các triệu chứng của quý vị và kết quả một xét nghiệm máu giúp đánh giá tình trạng hoạt động của tuyến giáp. Xét nghiệm máu này được gọi là xét nghiệm chức năng tuyến giáp.

Xét nghiệm chức năng tuyến giáp

Hãy đi khám bác sĩ nếu quý vị cho rằng có thể mình bị cường năng tuyến giáp (cường giáp).

Chẩn đoán sẽ được đưa ra dựa trên các triệu chứng của quý vị và kết quả một xét nghiệm máu giúp đánh giá tình trạng hoạt động của tuyến giáp.

Xét nghiệm máu đánh giá chức năng tuyến giáp

Bác sĩ có thể lấy một mẫu máu gửi đến phòng thí nghiệm để kiểm tra nồng độ hoóc-môn của quý vị. Đây được gọi là xét nghiệm chức năng tuyến giáp.

Xét nghiệm này được dùng để kiểm tra nồng độ của:

  • hoóc-môn kích thích tuyến giáp (TSH) - một loại hoóc-môn do tuyến yên (là một tuyến ở nền sọ) sản sinh ra, có chức năng kiểm soát việc sản sinh hoóc-môn tuyến giáp
  • triiodothyronine (T3) - một trong những hoóc-môn tuyến giáp chính
  • thyroxine (T4) - một trong những hoóc-môn tuyến giáp chính khác

Nồng độ các hoóc-môn này của quý vị sẽ được so sánh với mức bình thường của một người khỏe mạnh. Nồng độ TSH thấp và nồng độ T3 và/hoặc T4 cao thường có nghĩa là quý vị mắc cường giáp.

Nồng độ các hoóc-môn được coi là bình thường sẽ khác nhau tùy thuộc vào các yếu tố như tuổi của quý vị và kỹ thuật xét nghiệm chính xác mà phòng thí nghiệm sử dụng.

Các xét nghiệm khác

Nếu quý vị có nồng độ hoóc-môn tuyến giáp cao, quý vị có thể sẽ được giới thiệu đến gặp bác sĩ chuyên khoa để làm các xét nghiệm dưới đây nhằm tìm ra nguyên nhân.

Xét nghiệm máu bổ sung

Một xét nghiệm máu khác có thể sẽ được thực hiện để tìm kháng thể kháng giáp.

Các kháng thể này thường được tìm thấy nếu quý vị mắc bệnh Graves, một nguyên nhân phổ biến gây cường giáp.

Cũng có thể thực hiện một xét nghiệm máu được gọi là tốc độ máu lắng (ESR) để kiểm tra tình trạng viêm trong cơ thể.

Nếu có dấu hiệu viêm thì có thể có nghĩa là tình trạng gia tăng hoóc-môn tuyến giáp là do viêm tuyến giáp.

Siêu âm tuyến giáp

Có thể siêu âm tuyến giáp để tìm các vấn đề chẳng hạn như các khối u (nốt) trên tuyến giáp.

Để làm xét nghiệm này, quý vị sẽ được yêu cầu nuốt hoặc tiêm một lượng nhỏ dược chất phóng xạ nhẹ, chất này sẽ được tuyến giáp hấp thụ.

Sau đó, việc siêu âm được thực hiện để xem đã có bao nhiêu lượng dược chất được hấp thụ, cũng như để kiểm tra kích thước và hình dạng của tuyến giáp

Điều trị cường giáp

Bệnh cường năng tuyến giáp (cường giáp) thường có thể chữa trị được.

Thông thường, quý vị sẽ được giới thiệu đến bác sĩ nội tiết (chuyên gia về các bệnh nội tiết tố) để lập kế hoạch điều trị.

Các phương pháp điều trị chính gồm:

Thuốc điều trị

Điều trị bằng i-ốt phóng xạ

Phẫu thuật

Các phương pháp này được trình bày tóm tắt dưới đây. Quý vị cũng có thể đọc bản tóm tắt các ưu điểm và nhược điểm của các phương pháp điều trị cường giáp, cho phép so sánh các lựa chọn.

Thuốc điều trị

Dùng các loại thuốc có tên thionamide là một phương pháp điều trị phổ biến cho bệnh cường giáp. Các thuốc này giúp ngăn tuyến giáp sản sinh hoóc-môn dư thừa.

Các loại thuốc chính được sử dụng là carbimazole và propylthiouracil.

Thông thường, quý vị sẽ cần dùng thuốc trong một hoặc hai tháng mới có thể nhận thấy thuốc có tác dụng. Quý vị có thể sẽ được cho dùng một loại thuốc khác gọi là thuốc chẹn beta để nhanh chóng làm giảm các triệu chứng trong thời gian chờ đợi.

Khi nồng độ hoóc-môn tuyến giáp của quý vị đã được kiểm soát, liều dùng có thể sẽ được giảm dần rồi ngừng lại. Tuy nhiên, một số người sẽ cần tiếp tục dùng thuốc trong vài năm hoặc có thể là suốt đời.

Tác dụng phụ

Trong vài tháng đầu tiên dùng thuốc, một số người gặp các tác dụng phụ sau:

  • cảm giác bị ốm
  • đau đầu
  • đau các khớp
  • đau bụng
  • nổi ban ngứa

Những phản ứng này sẽ trôi qua khi cơ thể quý vị quen với thuốc.

Một tác dụng phụ ít xảy ra hơn nhưng nghiêm trọng hơn là giảm đột ngột nồng độ bạch cầu (giảm bạch cầu hạt), có nghĩa là quý vị rất dễ bị nhiễm trùng.

Hãy liên hệ ngay với bác sĩ nếu quý vị có các triệu chứng của giảm bạch cầu hạt, chẳng hạn như sốt, đau họng hoặc ho dai dẳng, từ đó có thể tiến hành xét nghiệm máu để kiểm tra nồng độ bạch cầu của quý vị.

Điều trị bằng i-ốt phóng xạ

Điều trị bằng i-ốt phóng xạ là phương pháp dùng bức xạ để làm tổn thương tuyến giáp, nhờ đó giảm lượng hoóc-môn mà chúng có thể sản sinh ra. Đây là một phương pháp điều trị hiệu quả cao có thể chữa được bệnh cường giáp.

Quý vị sẽ được cho dùng một loại đồ uống hoặc viên nang có chứa một lượng nhỏ bức xạ, sau đó chúng sẽ được tuyến giáp hấp thụ. Hầu hết mọi người chỉ yêu cầu một lần điều trị duy nhất.

Có thể phải mất vài tuần hoặc vài tháng để có thể cảm nhận được hết các lợi ích, vậy nên quý vị có thể sẽ cần dùng một trong các loại thuốc nêu trên trong một thời gian ngắn.

Liều bức xạ được kê cho quý vị rất thấp, nhưng quý vị cần thực hiện một số biện pháp phòng ngừa sau khi điều trị:

  • tránh tiếp xúc gần kéo dài với trẻ em và phụ nữ có thai trong vài ngày hoặc vài tuần
  • phụ nữ nên tránh mang thai trong vòng tối thiểu sáu tháng
  • đàn ông không nên làm cha trong vòng tối thiểu bốn tháng

Điều trị bằng i-ốt phóng xạ không thích hợp nếu quý vị đang mang thai hoặc cho con bú. Phương pháp này cũng không phù hợp nếu bệnh cường giáp của quý vị đang gây ra các vấn đề nghiêm trọng về mắt.

Phẫu thuật

Đôi khi, phẫu thuật loại bỏ toàn bộ hoặc một phần tuyến giáp có thể sẽ được khuyên dùng.

Đây có thể là lựa chọn tốt nhất nếu:

  • tuyến giáp của quý vị bị sưng quá to (bướu cổ lớn)
  • quý vị gặp các vấn đề nghiêm trọng về mắt do cường giáp
  • quý vị không thể áp dụng các phương pháp điều trị khác nêu trên
  • các triệu chứng của quý vị xuất hiện trở lại sau khi đã thử các phương pháp điều trị nêu trên

Loại bỏ toàn bộ tuyến giáp là cách thường được khuyên dùng, vì phương pháp này chữa được cường giáp và đồng nghĩa với việc không có khả năng xuất hiện lại các triệu chứng.

Tuy nhiên, cũng vì vậy mà quý vị sẽ cần phải dùng thuốc trong suốt phần đời còn lại để bù đắp cho việc không có tuyến giáp - đây cũng là những loại thuốc được sử dụng để điều trị suy giảm chức năng tuyến giáp.

Các biến chứng của cường giáp

Một số biến chứng có thể xảy ra khi bị cường năng tuyến giáp (cường giáp), đặc biệt là khi tình trạng này không được điều trị.

Các vấn đề về mắt

Các vấn đề về mắt, được gọi là bệnh mắt tuyến giáp hay bệnh mắt Graves, ảnh hưởng đến khoảng 1/3 số người mắc cường giáp do bệnh Graves gây ra.

Các vấn đề này có thể bao gồm:

  • mắt có cảm giác khô và cộm
  • nhạy cảm với ánh sáng
  • chảy nước mắt
  • nhìn mờ hoặc nhìn một thành hai
  • mắt đỏ
  • mí mắt đỏ, sưng hoặc co lại
  • mắt lồi

Nhiều trường hợp bệnh nhẹ và được cải thiện khi tình trạng cường giáp được điều trị, nhưng cứ 20 đến 30 trường hợp mắc phải thì có khoảng một trường hợp là có nguy cơ mất thị lực.

Nếu quý vị gặp các vấn đề về mắt, có thể quý vị sẽ được giới thiệu đến bác sĩ chuyên khoa mắt (bác sĩ nhãn khoa) để điều trị, chẳng hạn như dùng thuốc nhỏ mắt, thuốc steroid hoặc có thể là phẫu thuật.

Đọc thêm về cách điều trị bệnh mắt tuyến giáp.

Suy giảm chức năng tuyến giáp

Việc điều trị cường giáp thường dẫn đến tình trạng nồng độ hoóc-môn quá thấp - được gọi là suy giảm chức năng tuyến giáp (suy giáp).

Các triệu chứng của suy giảm chức năng tuyến giáp có thể bao gồm:

  • nhạy cảm với lạnh
  • mệt mỏi
  • tăng cân
  • táo bón
  • trầm cảm

Tình trạng suy giảm chức năng tuyến giáp đôi khi chỉ là tạm thời, nhưng thường là vĩnh viễn và cần điều trị lâu dài bằng thuốc hoóc-môn tuyến giáp.

Đọc thêm về cách điều trị suy giảm chức năng tuyến giáp.

Các vấn đề về thai kỳ

Nếu quý vị bị cường giáp trong thai kỳ và tình trạng đó không được kiểm soát tốt, nó có thể làm tăng nguy cơ:

  • tiền sản giật
  • sảy thai
  • sinh non (trước tuần thứ 37 của thai kỳ)
  • con sinh ra nhẹ cân

Hãy cho bác sĩ biết nếu quý vị đang có kế hoạch mang thai hoặc cho rằng có thể mình đang có thai.

Bác sĩ sẽ cần kiểm tra xem bệnh trạng của quý vị có được kiểm soát hay không và có thể sẽ khuyên quý vị nên chuyển sang một phương pháp điều trị không làm ảnh hưởng đến em bé, chẳng hạn như dùng thuốc propylthiouracil.

Nếu quý vị không có kế hoạch mang thai, điều quan trọng là hãy dùng biện pháp tránh thai, vì một số phương pháp điều trị cường giáp có thể gây hại cho thai nhi.

Cơn bão giáp trạng

Trong những trường hợp hiếm khi xảy ra, tình trạng cường giáp không được chẩn đoán hoặc kiểm soát kém có thể dẫn đến một phản ứng nghiêm trọng, đe dọa tính mạng được gọi là cơn bão giáp trạng.

Đây là một cơn kịch phát đột ngột các triệu chứng, có thể được khởi phát bởi:

  • một đợt nhiễm trùng
  • mang thai
  • dùng thuốc không đúng cách
  • tổn thương tuyến giáp, chẳng hạn như khi bị đấm vào cổ họng

Các triệu chứng của cơn bão giáp trạng bao gồm:

  • tim đập nhanh
  • nhiệt độ cao (sốt) trên 38 độ C (100,4F)
  • tiêu chảy và nôn mửa
  • vàng da và mắt (bệnh vàng da)
  • tình trạng lú lẫn và kích động nghiêm trọng
  • mất ý thức

Cơn bão giáp trạng là một trường hợp cấp cứu y tế. Nếu quý vị cho rằng quý vị hoặc một người trong cơ sở chăm sóc của mình đang gặp phải tình trạng này, hãy gọi xe cấp cứu ngay lập tức.

Các vấn đề khác

Cường giáp cũng có thể làm tăng khả năng hình thành các vấn đề sau:

  • rung nhĩ - một bệnh lý tim gây ra tình trạng nhịp tim không đều và thường nhanh bất thường
  • suy yếu xương (loãng xương) - tình trạng này có thể khiến xương giòn và dễ gãy hơn
  • suy tim - tình trạng tim không thể bơm máu đi khắp cơ thể một cách hiệu quả
Translated from original NHS content byImage of Healthily logo
Was this article helpful?

Important: Our website provides useful information but is not a substitute for medical advice. You should always seek the advice of your doctor when making decisions about your health.